The Beatles en Columbus
It’s been a hard day’s night
And I’ve been working like a dog
It’s been a hard day’s night
I should be sleeping like a log
The Beatles (1964)
Jullie gaan straks 60 dagen roeien, werken als een paard (of een hond, volgens John Lennon) en als je eindelijk mag rusten, slaap je ‘like a log’, oftewel als een blok hout, bewegingsloos en diep. Wat dat met een logboek te maken heeft? Dat komt door Columbus.
Het stuk hout van Columbus
In 1492 vertrok Christoffel Columbus vanaf exact dezelfde plek als jullie in december 2026: La Gomera. Ook hij ging naar de ‘andere kant’. Om te weten hoe snel hij ging, gooide een stuk hout (een log) overboord bij de boeg en keek hoe lang het duurde voordat het de achtersteven van het schip passeerde. De resultaten schreef hij op in een boek. En omdat hij begon met dat stuk hout, noemen we dat boek tot op de dag van vandaag het logboek. En inloggen op website, een blog of een vlog, het heeft allemaal de naam te danken aan het stuk hout waarmee Columbus de snelheid van zijn schip mat. Uiteindelijk vond Columbus na 38 dagen land op een eilandje bij de Bahama’s, dat hij San Salvador noemde.
Touwen en knopen
Na Columbus zochten zeelieden naar manieren om de snelheid van hun schip nauwkeuriger meten. Ze bonden een touw aan dat blok hout. In dat touw legden ze op vaste afstanden knopen. Ze gooiden het hout overboord, lieten een zandloper lopen, en telden hoeveel knopen er door hun vingers glipten voordat het zand op was. Zo is de term ‘knoop’ geboren als maat voor snelheid.
Van stappen naar minuten
Columbus rekende nog in mijlen. Dat woord komt van het Latijnse milia passuum, wat letterlijk ‘duizend stappen’ betekent. Maar ja, wiens stappen? Elk land had ongeveer zijn eigen lengte voor de mijl. Columbus ging bijvoorbeeld uit van de Italiaanse mijl van ca. 1480 meter.
In 1617 kwam de Nederlander Willebrord Snellius met een nieuw idee. Hij zei: we moeten stoppen met die onnauwkeurige stappen en de aarde verdelen in 360 graden. Eén graad verdeelde hij vervolgens in 60 kleiner (mini) stukje de minuten (Latijn voor minuta, ‘klein’). Eén zo’n boogminuut op de aarde werd de zeemijl. Begin 20e eeuw toen de exacte omtrek van de aarde werd vastgesteld werd bepaald dat een zeemijl 1852 meter is.
Dus: als jullie 1 graad op de kaart opschuiven, hebben jullie in principe 60 zeemijl geroeid en zijn daarmee 111 km dichter bij de finish op Antigua!
De log van de Braveheart
Als jullie straks in jullie oceaanroeiboot de Braveheart zitten, hebben jullie geen blok hout aan een touwtje nodig. Onder jullie boot zit een klein radartje (een paddelwiel-sensor). En die sensor noemen we in de watersport nog steeds de log. Het geeft ook hetzelfde resultaat. Dit systeem meet, net als het stuk hout van Columbus, je snelheid ten opzichte van het water om je heen. Dat heet de STW (Speed Through Water).
Water en grond
Stel je voor: jullie roeien met de moed der wanhoop, het zweet staat op je voorhoofd, en je log geeft aan dat je met 3 knopen door het water knalt (je STW). Je zou denken: we schieten lekker op! Maar wat als er een sterke tegenstroom staat die ook 3 knopen de andere kant op duwt? Dan meet je log wel snelheid, maar ten opzichte van de zeebodem sta je stil.
Je wilt dus eigenlijk de snelheid ten opzichte van de grond weten en je wilt weten waar op aarde je bent, want dan weet je werkelijk wanneer je op je bestemming komt. Vroeger moesten zeelieden dat gokken door naar de sterren te kijken met een sextant en een klok. Jullie hebben het voordeel van de GPS, die precies vertelt waar je bent ten opzichte van de bodem. Door dat steeds te vergelijken met een eerdere plek kan het ook je snelheid (en richting) bepalen. En omdat dit een snelheid is ten opzichte van de aarde zelf, of de grond, heet deze snelheid de SOG (Speed Over Ground).
Overigens heb je behalve met een snelheid ook te maken met een richting. Daarvoor hebben we een kompas en ja, die geeft inderdaad de richting van je boot aan. Maar ook dan heb je met waterstromingen en wind te maken. Je roeit volgens je kompas misschien recht op het westen af, maar als de wind en/of stroming uit het noorden komt, dan word je dus ongemerkt naar het zuiden geduwd. De richting waar je werkelijk naartoe gaat, is de richting ten opzichte van de aarde en dat is de COG (Course Over Ground)
- SOG (Speed Over Ground): Hoe snel ga je écht over de aardbol? (gemeten door jullie GPS).
- STW (Speed Through Water): je snelheid ten opzichte van het water dat zelf ook stroomt.
- COG (Course Over Ground): je richting ten opzichte van de aardbol
STW en SOG in deBox038
Je zit op de roeimachine in deBox038. Je werkt je te pletter, het zweet spat eraf, de machine zegt dat je hard gaat: 1 kilometer in 4 minuten! Dat is je Speed Through Water (STW). Maar… als je om je heen kijkt, ben je nog steeds in deBox038. Je verplaatsing ten opzichte van de grond is nul. Je Speed Over Ground (SOG) is dus 0,0. Overigens: die kilometer in 4 minuten moeten jullie ook loggen in de app van deBox038 om jullie vorderingen bij te houden. Niet vergeten!
SOG en COG op de oceaan
Als jullie straks op die oceaan zitten en je ziet op je scherm dat je COG (je werkelijke koers) afwijkt van de richting waar je je boeg op richt, dan weet je: de oceaan heeft andere plannen met ons. Dan duwt de stroom of de wind je opzij. Onthoud dus: de log (het radartje) vertelt hoe hard jullie werken. De SOG en de COG (de GPS) vertellen of de oceaan jullie een handje helpt of juist tegenwerkt.
Het startpunt: La Gomera
Jullie vertrekken straks vanaf dezelfde plek als Christoffel Columbus in 1492: La Gomera. Als jullie voor het vertrek tijd over hebben, moet je zeker even naar Casa de Colón in San Sebastián gaan. Er zijn kaarten uit die tijd te zien, navigatie-instrumenten en zelfs een waterput waarvan men zegt dat Columbus daar het water uit haalde om Amerika mee te dopen. Het geeft je echt even het gevoel dat je terug in de tijd gaat, voordat je vertrekt over dezelfde route die Columbus aflegde.
PS Vergeet niet The Beatles op jullie playlist te zetten! Want ook na een ‘hard day’s night’ komt de zon weer op en ook daar zongen The Beatles over:
Here comes the sun, doo-doo-do
Here comes the sun
And I say, it’s all right
The Beatles (1969
